Bir sanat galerisini ziyaret etmeye başladığımız andan itibaren, yeni bir deneyim yaşamaya başlarız. Bu deneyim, zihni dinlendirirken bizi gündelik yaşamın koşuşturmasından uzaklaştıran bir etkiye sahiptir. Görmek istediğimiz eserlere doğru adım adım ilerlerken, duvarlardaki boyanın, çerçeveleri tutan askılığın ya da spot ışıklarının farkına bile varmayabiliriz. Oysa eser ve mekânın atmosferi, birbirini tamamlayarak bizi karşılar… Mekânın Hafızası, sanat galerilerinin belleğini, özelliklerini ve sanatsal kimliğini ortaya koymayı amaçlarken; İzmir gibi kültürel çeşitliliği yüksek bir şehirde, sanat galerilerini belgeleyerek kent belleğine katkı sunmayı ve uzun vadede arşiv niteliği taşıyan bir kaynak oluşturmayı hedefliyor. İzmir’deki sanat mekânlarının ve galerilerinin tarihine uzanan bu yazı dizisi, sanat eserlerinin sergilenme alanlarını daha yakından tanıma fırsatı sunuyor.

Bu sayıda, çağdaş sanat üretimini şehrin tarihsel ve kültürel dokusuyla ilişkilendiren The Letter Art Gallery ele alınıyor. Gezici bir modelle farklı fiziksel mekânlarda süreli sergiler düzenlemek üzere yola çıkan The Letter Art Gallery, 2022 yılında İzmir’de kuruldu. Çağdaş sanat üretimini gündelik hayatın akışıyla ilişkilendiren galeri, “Atelier” misafir sanatçı programı gibi uygulamalarla sanatçı üretimini doğrudan destekleyen projeler geliştiriyor.

Galerinin yer aldığı Antikacılar Çarşısı, İzmir’in tarihsel ticari merkezi Kemeraltı’nın öne çıkan duraklarından biri. Antikacılar, ikinci el dükkânları ve sanat atölyelerine ev sahipliği yapan çarşı, özgün bir kimliğe sahip. Geçmişle bugün arasında bir köprü kuran yapısıyla nesnelerin, belleğin ve hikâyelerin dolaşımda olduğu bir mekân niteliği taşıyor. The Letter Art Gallery’nin bu alanda konumlanması, çağdaş sanat üretimini şehrin tarihsel ve kültürel dokusuyla güçlü bir bağ içinde ele almasını sağlıyor.

The Letter Art Gallery’nin tarihsel sürecini, kuruluş öyküsünü ve İzmir’in kültürel yaşamına ve kent belleğine katkılarını, galerinin kurucusu ve yöneticisi Nihan Karahan ile konuştuk.

The Letter Art Gallery’nin kuruluş öyküsünü ve bu sürecin arkasındaki temel motivasyonları paylaşabilir misiniz?
The Letter Art Gallery, 2022 yılında İzmir’de kuruldu. Galeri başlangıçta sabit bir mekânı olmadan, gezici bir modelle farklı fiziksel mekânlarda süreli sergiler düzenlemek üzere yola çıktı. Bu yaklaşım, mekân sınırlamasını aşarak sanatı farklı ortamlara taşımayı ve izleyici kitlesini geliştirmeyi hedefliyordu. Ardından 2023 yılında galeri, İzmir Kemeraltı Antikacılar Çarşısı’nda GoyaHub Corner’ın destek ve sponsorluğuyla sabit bir mekâna yerleşti. Bu mekân, sergiler ve programlar için bir fiziksel alan sunarak galeriye sürdürülebilirlik kazandırdı. Ayrıca galeri, kuruluşundan bu yana genç sanatçılara görünürlük kazandırma motivasyonuyla hareket ediyor. Tabii süreçte, lokal çağdaş sanat sahnesinin ihtiyaçlarını karşılamak için kariyerinde ilerlemiş sanatçılara ya da farklı iş birliklerine de yer verdi.

Yapının tarihsel geçmişi hakkında bilgi verebilir misiniz? 
Galerinin yer aldığı Antikacılar Çarşısı, İzmir’in tarihsel ticari merkezi olan Kemeraltı’nın öne çıkan duraklarından biri. Çarşı; antikacılar, ikinci el dükkânları ve sanat atölyelerinin yer aldığı özgün bir kimliğe sahip. Geçmişle bugün arasında bir köprü kuran bu yapısıyla nesnelerin, belleğin ve hikâyelerin dolaşımda olduğu bir mekân. The Letter Art Gallery’nin bu alanda konumlanması, çağdaş sanat üretimini şehrin tarihsel ve kültürel dokusuyla güçlü bir bağ içinde ele almasını sağlıyor.

The Letter Art Gallery’nin mimari özellikleri ve iç mekân düzeni, sergileme anlayışınızı ve sanat üretim süreçlerini nasıl etkilemektedir?
Galerinin Antikacılar Çarşısı içinde yer alması, mekânın “beyaz küp”ten bilinçli olarak uzaklaşmasını sağlıyor ve çağdaş sanat üretimini gündelik hayatın akışıyla ilişkilendiriyor. Bu durum sergileme anlayışını da daha deneysel kılıyor. Galeri, sadece sergiler düzenlemekle kalmayıp “Atelier” misafir sanatçı programı gibi uygulamalarla sanatçı üretimini doğrudan destekleyen programlar geliştiriyor. Program kapsamında sanatçılar mekânı yalnızca bir sergi alanı değil, üretim, paylaşım ve diyalog alanı olarak kullanıyor. Sanatçılarımız için Kemeraltı turları da düzenliyoruz. Böylece galeri sadece sergiyle sınırlı olmayan; sanatçıyı çevresiyle ilişkilendiren ve üretimi görünür kılan bir mekâna dönüşüyor.

Gerçekleştirdiğiniz sergiler ve projeler genellikle hangi küratoryal yaklaşımlar veya temalar etrafında şekillenmektedir?
Sergiler veya misafir sanatçı programları, belirli bir üslubu tekrar etmekten ziyade sanatçıların üretimlerindeki tematik ortaklıklar üzerinden şekillendi. Şimdiye kadar gerçekleşen sergilerde; bireysel hafıza, kişisel olanın politik ve toplumsal olanla kesiştiği alanlar öne çıkıyor. Özellikle insan–doğa ilişkisi ve ekoloji, sergilerde öne çıkan temel temalardan biri. Galerinin sanatçılarının üretimleri arasında ve ulusal ya da uluslararası üretimlere bakıldığında gözlemlenebilen bu ortaklıklar, galerinin döneminin çağdaş sanatına tanıklık ettiğinin göstergesi olarak okunabilir. Küratöryel yaklaşım, tek bir anlatı kurmak yerine farklı disiplin ve ifade biçimlerinin galeri takviminde yan yana gelmelerine alan açmayı temel alıyor. Bu sayede sergiler, izleyiciyi sabit bir okuma yerine, deneyimlemeye, sezgisel bağlar kurmaya ve kendi anlamını üretmeye davet eden açık uçlu yapılar olarak kurgulanıyor. Ayrıca daha önce iki sergide ele alınan kitap ve sanat ilişkisi (Korkut Öztekin – Epey Karanlık ve Nermin Yağmur Erman – Gündüz Düşleri), galerinin gelecekteki küratoryal yönelimlerine dair ipuçları olarak görülebilir.

The Letter Art Gallery’nin İzmir’in kültürel yaşamına ve kent belleğine katkısı konusunda nasıl bir değerlendirme yaparsınız
Galerinin genç sanatçıların üretimlerini görünür kılması, yeni sergi pratiklerine ve küratoryal denemelere alan açması, İzmir’de çağdaş sanatın sürekliliğine, gelişimine ve dolayısıyla şehrin kültürel yaşamına katkı sunuyor. Çağdaş sanatın temsil edilebildiği alanlar İzmir’de kısıtlı, gerçek bir sanat piyasasının var olmaması, kısıtlı izleyici sayısı ve ekonomik kriz gibi nedenlerle galeriler genelde kısa ömürlü oluyor, bu nedenle aslında her alan çok değerli. The Letter Art Gallery’nin kent belleğine katkısıysa Kemeraltı üzerinden kurulan mekânsal ve kültürel ilişki üzerinden değerlendirilebilir. Kemeraltı’nda çağdaş sanata yer açmak, bölgenin dönüşen kültürel kimliğine doğrudan temas etmektedir. Galeri, Kemeraltı’nda konumlanan sayılı sanat mekânlarından biri olarak bu hareketliliğin erken örneklerinden biri oldu; The Letter’ın ardından bölgede başka sanat mekânlarının açılması, bu etkileşimin görünür sonuçları arasında sayılabilir. Bununla birlikte, kent belleğine kalıcı bir katkıdan bahsetmek için üç seneden çok daha uzun bir süre gerekiyor.

Önümüzdeki dönemde gerçekleştirmeyi planladığınız projeler, iş birlikleri veya hedefler nelerdir?
The Letter Art Gallery için önümüzdeki dönem yeni iş birliklerine odaklanan ve tekrar gezgin modele dönen bir süreç olarak gözüküyor.

Son olarak, “mekânın hafızası” kavramı sizin için ne ifade etmektedir? Galerinizin bu hafızadaki yerini nasıl tanımlarsınız?
“Mekânın hafızası” kavramını, fiziksel bir yapının geçmişinden ziyade, o mekânda zaman içinde biriken insan ilişkileri, üretimler, anlatılar ve deneyimlerin toplamı olarak ele alırsak; The Letter Art Gallery’nin, özellikle genç sanatçılarda iz bırakan bir mekân olduğunu söylemek mümkün. Galeri, birçok genç sanatçının ilk sergi deneyimine, ilk üretim sürecine ya da izleyiciyle ilk temasına alan açtı. Aynı zamanda birçok kişinin ilk kez sanat eseri satın almasına aracılık ederek, sanatla yalnızca sergi gezmekle sınırlı kalmayan, daha kişisel bir bağ kurmasına katkı sağladı. Bu deneyim, izleyicinin sanatla ilişkisini izleme düzeyinden çıkarıp, içselleştirme ve destekleme noktasına taşıdı. Bu yönüyle galeri, hem genç sanatçılar hem de yeni koleksiyonerler için karşılıklı bir etkileşim alanı yarattı.

*The Letter Art Gallery, Nermin Yağmur Erman'ın çizgi romanın anlatısal olanakları ile çağdaş sanatın mekânsal imkânlarını bir araya getiren ilk kişisel sergisi "Gündüz Düşleri"ne ev sahipliği yaptı. Sergi, Esra Kökkılıç'ın editör ve küratörlüğünde 10-26 Ocak tarihleri arasında sanatseverlerle buluştu.

Mekânın Hafızası: Gallery SO

Mekânın Hafızası: Arkas Sanat Göztepe

Mekânın Hafızası: BonVivant